PHƯƠNG TÂY: NÔNG NGHIỆP NGHÈO NÀN VÀ CHIẾM HỮU NÔ LỆ
Đánh Giá Bài Viết

NÔNG NGHIỆP NGHÈO NÀN…

Trong đoạn này, sách nói rằng đất đai ở Balkans và Italia “không phù hợp để trồng lúa, phải trồng thêm các loại cây lưu niên”. Ngoài ra hầu như không đả động đến nông nghiệp.

Đầu tiên, điều này áp dụng chủ yếu cho khu vực “Hy Lạp” ở phía Nam Balkans. Không áp dụng cho Italia (thung lũng sông Po, vùng Etruria, Sicilia là các vựa lúa mì màu mỡ của La Mã), và càng không thể áp dụng cho Đế chế La Mã.

PHƯƠNG TÂY: NÔNG NGHIỆP NGHÈO NÀN VÀ CHIẾM HỮU NÔ LỆ

Tiếp theo, chúng ta đang nói tới các nền văn minh, mà điều kiện đầu tiên để chúng có thể hình thành, là nông nghiệp phát triển và lương thực dồi dào. Nhờ có lương thực dồi dào, thì dân số mới có thể tăng cao và tập trung đông đúc, tạo ra các thành thị, chuyên môn hóa lao động, phân hóa giai cấp, và trở thành một nền văn minh.

PHƯƠNG TÂY: NÔNG NGHIỆP NGHÈO NÀN VÀ CHIẾM HỮU NÔ LỆ

Các cây lưu niên (nho, olive…) không thể thay thế ngũ cốc, chúng chỉ có thể bổ sung. Công nghệ chưa phát triển, giao thông khó khăn, chẳng ai có thể xây dựng văn minh nhờ nhập khẩu lương thực, chưa kể các nguy cơ chính trị liên quan. Lương thực đó phải tự túc, đặc biệt trong thời kì đầu (sau đó, các thành bang lớn mạnh có thể dựa vào thuộc địa, đồng minh và đối tác thương mại để cung cấp thêm lương thực, khiến cho dân số vượt qua khả năng tự sản xuất, như Athens)

Phải có lương thực dư thừa, thì mới có thợ thủ công, vì bản thân thợ không sản xuất lương thực. Nông sản là mặt hàng quan trọng trong thương mại đương thời.

Tóm lại, nói rằng đất đai của Hy-La không phù hợp để trồng lúa là một sự đơn giản hóa và đánh đồng gây hiểu nhầm, và rằng nông nghiệp nghèo nàn (như một số bạn hiểu) lại càng sai nữa.

Dường như, cách nói của SGK làm cho nhiều người phát triển cái ấn tượng rằng La Mã và các thành bang Hy Lạp là các quốc gia hàng hải, giỏi đi biển, ưa buôn bán hơn là làm nông.

Điều này có phần nào đúng hơn với người Hy Lạp, hay ít nhất với Athens bởi lẽ họ có vị trí địa lý, thể chế chính trị… thuận lợi cho giao thương (không thể đánh đồng với tất cả các quốc gia Hy Lạp). Và lại rất sai khi nói về La Mã.

Người La Mã không hề giỏi đi biển. La Mã nằm bên trong đất liền, “thành phố của 7 ngọn đồi”, họ là một nền văn minh chuộng nông nghiệp. Giới thượng lưu La Mã coi nghề nông là cao quý và thuần khiết, thể hiện trong những cuốn sách mà họ để lại cho hậu thế. Hải quân La Mã dựa chủ yếu vào các dân tộc bị trị trong đế chế để cung cấp nhân lực và kĩ thuật.

CHIẾM HỮU NÔ LỆ

Với Hy Lạp thì lực lượng nô lệ rất đông, một số ước tính cho thấy nô lệ có thể chiếm tới nửa dân số ở một vài thành bang (như Athens), và cá biệt là chiếm số đông, như ở Sparta. Có vẻ như một lượng lớn nô lệ này là gia nô, bởi không có nô lệ, với người Hy Lạp, là dấu hiệu của người nghèo (“tôi nghèo quá, giờ phải tự làm hết mọi việc, mà chẳng có lấy một nô lệ giúp việc cho tôi” – Lysias, For the Invalid). Nhưng bạn nhận ra điều gì ở trên không? Vẫn còn một nửa là dân tự do, hầu hết họ chỉ là bình dân thôi.

PHƯƠNG TÂY: NÔNG NGHIỆP NGHÈO NÀN VÀ CHIẾM HỮU NÔ LỆ

Với Đế chế La Mã, chúng ta có nhiều số liệu và nghiên cứu cụ thể hơn. Các ước tính của Walter Scheidel cho thấy lực lượng nô lệ dao động trên dưới 10% tổng dân số của Đế chế, còn riêng Italia là 15-25%. Tỉ lệ chủ nô cao hơn nhiều ở các thành thị, nhưng phần lớn họ chỉ sở hữu 1-2 nô lệ. Điều đó có nghĩa là gì? 1 – tầng lớp lao động chính ở Đế chế La Mã là người dân tự do, và 2 – phần lớn nô lệ là gia nô (mà thực tế là họ có thể mua được tự do cho mình, nhất là các nô lệ có học thức).

Cho nên, lẽ ra không thể mô tả nô lệ như lực lượng lao động chính duy nhất của thế giới Hy-La và bỏ qua những con người bình dân, tự do trong xã hội ấy.

PHƯƠNG TÂY: NÔNG NGHIỆP NGHÈO NÀN VÀ CHIẾM HỮU NÔ LỆ

Thặng dư lương thực là nền tảng của văn minh; thời cổ đại, văn minh hình thành ở đâu, có nghĩa là ở đó có nông nghiệp phát triển và lương thực dư dả, dù ở các mức độ khác nhau. Tầng lớp nào kiểm soát được sản xuất lương thực, ở hầu như mọi quốc gia, và cho tới bây giờ, vẫn có ảnh hưởng chính trị mạnh mẽ, bởi lẽ “Văn minh nhân loại và sự hỗn loạn vô chính phủ chỉ cách nhau 9 bữa ăn.” (Alfred Henry Lewis).

Định kiến rằng nông nghiệp phương Tây (mà cụ thể là Hy La) thời cổ kém phát triển, hay sự phân chia xã hội thành 2 giai cấp chủ nô và nô lệ làm lao động chính, là đã đơn giản hóa quá mức, thậm chí sai.

Nguồn: https://www.facebook.com/groups/443448859343087/permalink/648773175477320/

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here